TikTok ve Instagram gibi sosyal medya uygulamaları, kullanıcıları uzun süre ekranda tutmak için kasıtlı olarak bağımlılığa sebep olan tasarımlar kullanıyor. Viyana İşçi Odası (AK) tarafından yapılan araştırmalar, çocuk ve gençler için riskleri ortaya koyuyor. Ayrıca, platformların yaş tespiti, veri koruma yasaları açısından da yetersiz ve sorunlu bulundu.
Manipülasyon ve Hile
AK’nın yaptırdığı çalışmalar, zaten bilinen bir gerçeği bilimsel olarak doğruladı: Uygulamalar manipülasyona dayanıyor ve psikolojik hilelerle kullanıcıları mümkün olduğunca uzun süre çevrimiçi tutuyor. Bu nedenle İşçi Odası, bağımlılığa sebep olan tasarımlara karşı daha fazla kontrol, ayrıca çocuklar ve gençler için daha fazla koruma talep etti.
Yetişkinler Bile Kontrol Edemiyor
AK Viyana Tüketici Koruma Departmanı yöneticisi Gabriele Zgubic, “Sosyal medya, yetişkinlerin bile kullanımını kontrol edemediği şekilde tasarlanmıştır.” AK Tüketici Koruma Departmanı’ndan Louise Beltzung, “Cep telefonuna kısa bir bakış ve Instagram’da bir nokta yanıyor: Bir tıklama, bir mesaj ve kullanıcılar takılıp kalıyor. Bunun arkasında, kullanıcıları mümkün olduğunca uzun süre bağlı tutmak için özel olarak tasarlanmış uygulama işlevleri olan Addictive Designs yatıyor. Buna sonsuz kaydırma, otomatik oynatma işlevleri, push bildirimleri ve günlük kullanım zorunluluğu da dahildir.”
Korkutucu Sonuçlar
AK çalışması için, Yüksek Araştırmalar Enstitüsü (IHS), TikTok ve Instagram’da uygulanan, bilimsel temelli bir trafik ışığı sistemi kullanarak sosyal medya uygulamalarının bağımlılık potansiyelini araştırdı. Zgubic’e göre sonuçlar endişe verici: Toplam 55 tasarım öğesi kriterinde TikTok 44 kırmızı puan alırken, Instagram 40 kırmızı puan aldı. Bunlar arasında, videoların otomatik olarak oynatılması veya kullanıcıların feed’in sonuna ulaşmasının pratik olarak imkansız olması gibi özellikler yer alıyor.
Bağımlılık Bir Ticari Strateji
IHS araştırmasının yazarı Laura Wiesböck, “Bağımlılık davranışı oluşturmak, sosyal medya platformlarının iş stratejisidir. Bu durum, arkadaşlık uygulamalarından fitness takipçilerine ve çevrimiçi mağazalara kadar tüm dijital ekonomide görülmektedir. İş modellerinin kullanıcıların dikkatine dayalı olduğu her yerde, sistematik olarak kontrol kaybını hedefleyen uygulamalar yaygınlaşmıştır ve riskli tasarım özelliklerinin yoğunlaşması, düzenleyici önlemlerin alınması gerektiğini gösterir.”
Yeni Yasa Hazırlıyor
Avusturya’da daha sıkı kurallar ve reşit olmayanlar için sosyal medyanın yasaklanması konusunda, Medyadan Sorumlu Başbakan Yardımcısı Andreas Babler (SPÖ) yaz aylarına kadar bir yasa tasarısı için çalışmalarının tüm hızıyla devam ettiğini duyurdu.
İşçi Odası (AK) Asgari Yaş Sınırını Destekliyor
İşçi Odası, sosyal ağların kullanımı için 14 ila 16 yaş arası bir asgari yaş sınırını memnuniyetle karşıladı, ancak Zgubic, “bu, her şeyi çözecek tek önlem değil” dedi. “Sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve push bildirimleri oyun değil, bağımlılık mekanizmalarıdır. Sosyal medya, yetişkinlerin bile kontrolünü kaybedebileceği şekilde tasarlanmıştır. Ancak en yüksek bedeli gençler ödüyor. İnsanları, özellikle çocukları ve gençleri korumak için acil olarak kurallar konulmasını talep ediyoruz.”
AK’dan Önemli Talepler
AK, bağımlılık yapan tasarımların yasaklanmasını, şeffaf algoritmaların kullanılmasını ve etkili ve veri tasarrufu sağlayan yaş tespiti yapılmasını talep etti. Ayrıca, kullanıcılara zamanın kontrolü geri verilmeli, yani kimse her gün bir uygulamayı açmak zorunda hissetmemeli. Ebeveynlerin çocukları ve gençlerle konuşup sosyal ağların kullanımı için kurallar belirlemeleri tavsiye edildi.
