Avusturya’da gıda israfıyla mücadelede bazı ilerlemeler kaydedilmiş olsa da, her gün yaklaşık 3.000 ton gıda çöpe atılıyor. Bu miktar, yaklaşık 140 kamyon dolusu kullanılabilir yiyeceğin her gün çöpe gitmesi anlamına geliyor.
Üstelik israfın yaklaşık yarısı doğrudan özel hanelerde meydana geliyor.
Toplam israf 1,2 milyon ton
Avusturya Tarım ve Çevre Bakanlığı verilerine göre ülkede yıllık gıda israfı yaklaşık 1,2 milyon ton seviyesinde.
Bunun 568.831 tonu önlenebilir gıda israfı olarak değerlendiriliyor. Yani önemli bir bölümünün aslında çöpe gitmesi gerekmiyor.
Ancak israfın kaynağında da değişim yaşanıyor:
• Hanelerin payı azalıyor.
• Ticaret sektörünün payı azalıyor.
• Gıda işleme ve üretim süreçlerindeki israfın payı artıyor.
• Ev dışında tüketim kaynaklı israf da yükseliyor.
• Üretim aşamasındaki pay ise büyük ölçüde aynı kalıyor.
Bir kişinin çöpe attığı yiyecek yılda 400 euro ediyor
Handelsverband’a göre Avusturya’da kişi başına yılda yaklaşık 69 kilogram gıda çöpe atılıyor.
Bunun yaklaşık 37 kilogramı önlenebilir durumda.
Bu miktarın ekonomik karşılığı ise kişi başına yaklaşık 400 euro.
Başka bir ifadeyle, bir kişinin bir yıl boyunca çöpe attığı ve aslında tüketilebilecek yiyeceklerin değeri yaklaşık 400 euro.
Avusturya genelinde en çok hangi yiyecekler çöpe gidiyor?
Evlerdeki çöpler incelendiğinde özellikle şu ürünlerin sıkça çöpe atıldığı görülüyor:
• Ekmek ve unlu mamuller
• Tatlılar ve pastane ürünleri
• Meyve
• Sebze
Buradaki en dikkat çekici noktalardan biri ise gıda israfının sosyal boyutu. Uzmanlar, bir kişinin artık ihtiyaç duymadığı yiyeceğin başka bir kişi için gerçekten ihtiyaç duyulan bir gıda olabileceğini söyleyerek bireyleri duyarlı olmaya davet etti.
Sosyal marketlere ihtiyaç artıyor
Avusturya’daki sosyal marketler, büyük ölçüde bağışlanan gıdalara dayanıyor. Örneğin Viyana’daki beş sosyal markette 2025 yılında yaklaşık 1.300 ton kurtarılmış gıda tüketicilere sunuldu.
Bu marketlere kayıtlı müşteri sayısı da dikkat çekici biçimde yükseldi:
2020: 17.000 kişi
2025: 26.000’den fazla kişi
Yani yalnızca beş yıl içerisinde kayıtlı müşteri sayısı 9.000’den fazla arttı.
Şirketlerden 22.000 ton gıda bağışı
Ticaret sektörünün de gıda israfını azaltmadaki rolü ön plana çıkıyor. Sektörün yıllık gıda bağışı yaklaşık 22.000 ton seviyesinde. Bu miktarın 44 milyondan fazla öğüne karşılık geldiği belirtiliyor.
Önemli Mesaj: „Sadece yiyeceği değil, kaynakları da çöpe atıyoruz“
Çevre örgütleri ise hükümetten, gıda zincirinin tamamı boyunca bağlayıcı israf azaltma hedefleri oluşturulmasını istiyor. Çevre örgütlerine göre çöpe atılan her gıda ile birlikte yalnızca yiyecek değil; toprak, su, enerji ve insan emeği de boşa harcanıyor.
Ayrıca şirketlerin gıda bağışını kolaylaştırmak için vergi teşvikleri, daha net sorumluluk/taahhüt kuralları ve bağışların dağıtımı için daha fazla kaynak talep ediliyor.
Çözüm aslında evde başlıyor
Avusturya Çevre Danışmanlığı’ndan (Die Umweltberatung) öneriler:
Alışverişi planla → buzdolabını düzenle → eski ürünleri öne al → ihtiyaç fazlasını dondur.
Özellikle buzdolabının düzenli kontrol edilmesi öneriliyor. Yeni alınan ürünlerin arkaya, daha önce alınmış ürünlerin ise öne yerleştirilmesiyle unutulan gıdaların çöpe gitmesi engellenebilir.
Un, müsli, kuruyemiş ve kuru meyvelerin hava geçirmeyen kaplarda saklanması; bazı süt ürünlerinin son tüketim tarihi ile karıştırılmaması gereken minimum dayanma tarihi (MHD) sonrasında da kullanılabilir durumda olabileceği ve porsiyonların dondurulması da öneriler arasında.
Bakanlığın kampanyası: „Büyükanne gibi yap!“
Tarım Bakanlığı ise özellikle 18-30 yaş grubunu hedefleyen yeni bir farkındalık kampanyası başlattı:
„Mach’s wie Oma: Rette Lebensmittel!“ — “Büyükanne gibi yap: Gıdaları kurtar!”
Kampanyanın ilginç tarafı, yasaklar veya sert uyarılar yerine mizah, nostalji ve günlük hayattan pratik bilgiler kullanması.
