
Avrupa ülkelerinde dünyaya gelen dördüncü, beşinci kuşak Türklerin köken dillerini unutma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu görüyoruz. Buna rağmen bazı veliler, “Çocuklar evde zaten Türkçe konuşuyor, okulda bir yabancı dil daha öğrensinler” ve “Biz çok çektik, okula gidince zorluk çekmesinler, Almanca öğrensinler” yanılsamasıyla anadilimiz Türkçeyi ihmal ediyor. Hatta kimi veliler yaşadıkları baskın kültürün etkisiyle çocukları ile bırakın Türkçe konuşmayı, onlara Türkçe ve Türk kültürü ile ilgisi olmayan isimler koyuyor. Elbette herkes özgür, dileyen dilediği dili konuşur, evladına dilediği ismi verebilir. Bu ayrı bir konu…
Türkçe, Türk kültürü; bizim gelecek kuşaklara aktarmakla yükümlü olduğumuz “kültürel ve ahlaki mirasımızdır”. Evde Türkçe konuşmak, Türk örf ve adetlerine göre bir yaşam biçimi benimsemek, gelecek kuşaklara karşı sorumluluğumuzdur. Çocukları ilköğretim yıllarında Türkçe ve Türk kültürü derslerine göndermek de Türk dili, tarihi, gelenek ve göreneklerimizi öğrenmesi için bir fırsattır. Çocuklarımızla Türkçe konuşurken Almancada olmayan kavramlar ve kültürel ögeler de öğretiliyor. Örneğin evde çocuğa kanatlı bir hayvanın “kuş” olduğu öğretilebilir; bu kuşun söz gelimi “karga” olduğu da öğretilebilir. Yanı sıra “saksağan” ile “kuzgun” arasındaki fark da okulda öğretilir. Kara kargaya kuzgun, siyah beyaz kargaya saksağan, siyah gri renkli kargaya da normal karga denir. Kanat lekeleri mavi ve beyaz, kuyruk sokumu beyaz, kuyruğu siyah ala kargaya da atmaca dendiğini okuyarak öğrenir. Dilbilimciler bu duruma kavram öğretimi veya gelişimi adı verir.
Günlük hayatta kullanılan dil yani Türkçe yetersiz görülebilir. Diğer dillerle karşılaştırırken Türkçenin söz dağarcığının, kelime sayısının az veya yetersiz olduğundan da söz edilebilir. Bununla birlikte bu görüş bilimsel olarak doğru değildir. Bir dilin zenginliği kelimelerin kaç farklı anlama geldiğiyle ölçülmez. Bir sözcüğün çok anlamlı olması, o dilin diğer dillerden daha gelişmiş olduğunu değil, kültürel bağlamın farkını ortaya koyar. Kuzey kutbunda “kar” için Arap yarımadasında “deve” için onlarca farklı kelime kullanılması, buna örnek teşkil eder. Dillerin söz varlığı ve anlam örgüsü birbirinden farklıdır. Ayrıca Türkçenin ifade gücünü bir başka dille karşılaştırarak Türkçenin yetersiz görülmesi de Türkçenin yapısal özelliklerinin göz ardı edilmesi olur ve teknik olarak doğru bir yaklaşım değildir. Türkçe eklemeli yapısı sayesinde köklerden yeni sözcükler türetilebilen, yapım ve çekim ekleriyle anlam incelikleri oluşturabilen, deyimleri, atasözleri ve söz varlığıyla son derece güçlü bir anlatım imkânı sunan bir dildir. “Bilgisayar, yazılım, donanım” gibi sözcükler bu duruma güzel bir örnektir. Öte yandan bir dili kullanırken uzun cümleler kurmak zorunda kalmak, o dilin yetersizliğini değil, anlatıcının sözcük dağarcığının ve ifade becerisinin göstergesi olabilir. Bir dilin gücü, başka bir dildeki kelimeyi ödünç almaya ne kadar ihtiyaç duyduğuyla değil kendi söz varlığıyla ne kadar geniş bir anlam dünyası kurabildiğiyle değerlendirilir. Türkçenin imkanlarını yeterince tanımadan Türkçeyi yetersiz bulmak, dilin sınırını değil, dil hakkındaki bilginin sınırını gösterir.
Ünlü tarihçi ve bilim insanı İlber Ortaylı’nın (1947-2026) ifadesi ile “Arapça küfür duysa elini açıp ‘âmin” diyecek cahil çok bu ülkede. O yüzden Türkçeye sahip çıkalım, cahiller üremesin.” Avrupalı Türklere de sözüm şudur ki dininizi öğrenin; dininizi öğrenirken dilinizi unutmayın, evlatlarınıza unutturmayın. Dil giderse, din de gider. Türk evladı istemese de kimliği, dili ve bayrağı ile İslam’ın doğal temsilcidir. Bu gerçeği kabul etmeyenler, günü saati geldiğinde “bedel ödeyerek” Türk ve Müslüman kimliğini hatırlamak zorunda kalır. Hasılı kelam; kendinizi geliştirmek isterken içinde yaşadığınız baskın kültürün değerlerini, dilini, geleneklerini ve günlük yaşam pratiklerini benimseyip, baskın kültürün içinde kendi özgün kültürünüzü kaybedip, yok olmayın; kendi kök kültürünüzü ve değerlerinizi ihmal etmeyin. Bu süreç sosyoloji biliminde “kültürleşme” olarak adlandırılmaktadır. Kültürleşme; “azınlık grubunun; baskın toplumun dilini, dinini, geleneklerini, giyim tarzını ve günlük davranış kalıplarını öğrenip benimsemesidir” 1). Bu durum asimilasyonun ilk ve en belirgin evresidir.
Kendini iyi yetiştirmek, zarif bir insan olmak isteyen, Sadettin Ökten (1942-)’in deyişi ile önce büyüklerine yani, “zarafet libasını giymiş insanlara” bakacak; onlardan kültürü, saygıyı, edebi öğrenecek. Böylece bilgi ve kültür aktarımı sağlanacak. Bilgi insanı donatır; kültür ise onu insan kılar. Habib Tekin’in ifadesiyle kültür; “edeptir, saygıdır, hayadır, haddini bilmektir, nerede nasıl davranacağını seçebilmektir; kalbi berrak tutabilmektir. İnsana değer vermek, özen göstermek, ona kıymetli olduğunu hissettirmektir.” Kültürlü olmak; çok kitap okumak, üniversiteler bitirmek, her yeri gezip görmek, kaliteli mekanlarda oturmak, farklı insanlar tanımak, entelektüel takılmak ya da aşırı sosyal yaşamak değildir. Dile özen göstermeden yabancı dillerden söz veya söz öbeklerini Türkçeye aktararak, bir veya daha fazla dil bildiğini göstermek hiç değildir. Bu durum olsa olsa, kültürel bozulmanın yansıması olabilir.
Popüler kültürde Fransız şarkiyatçı Antoine Galland’a (1646–1715) atfedilen; “Türkçeyi öğrenmek benim için büyük bir mutluluk oldu. Çünkü Türk’ü anlamak için kendisiyle mutlaka tercümansız konuşmalıdır. Tercüman ışığı örten zevksiz bir perde gibidir” sözü ve yine bir başka Fransız ressam Alexandre G. Decamps’ın (1803–1860) İzmir seyahatleri üzerine söylediği “Türkün yüzünü, kuvvetli endamını, pırıltılı kostümünü, zarif tavırlarını, kibar gülüşünü, aslanca kükreyişini fırçayla göstermek mümkündür. Fakat pek güç olan, Türk’ün özünü göstermektir. Bu öz, ay ışığı gibi görülür fakat gösterilemez” 2) demektedir. O halde özümüze sahip çıkalım, başka uluslara benzeme gayretkeşliğini bırakıp dilimizi, tarihimizi öğrenip, özgüvenimizi pekiştirelim.
Danimarkalı Filozof Martinus Thomsen (1890 -1981) “Türk’ün ahlâkî seciyesi çocukluğunda aldığı iyilik telkinleriyle ya da farazi ahiret tehdidiyle değil, çevrelerinde fenalık görmemek sureti temelinde oluşur” demektedir. Bizde kültür; paylaşmayı, sabretmeyi, paylaşmayı öğretir; dayanışmadır, imecedir, zekattır, fitredir; bayrağına saygı duymak, ezanına kulak vermek, büyüğünü baş tacı etmek, küçüğünü korumaktır; edeptir, saygıdır, hayadır. Bunlar kültür aktarımının aracı dil üzerinden olur.
Sonuç olarak; insan ne kadar bilgiye sahip olursa olsun günah, vicdan, pişmanlık ve kurtuluş kavramları arasında ahlaki bir tercih yapmak zorundadır. Bu tercihini de insana değer vererek, ona özen göstererek ve kendini değerli hissettirerek yansıtır. İnsan sadece söylemle değil, o söyleme uygun davranışla yaşamalıdır. Unutmayalım ki “Ölümle sona eren yaşamın kendisidir, anlamı değil” (Oruç Aruoba 1948 -2020), geride sadece maddi birikimlerimizi değil; atalarımızdan devraldığımız ve milletimizin ortak hafızasını oluşturan Türkçeyi, gelecek kuşaklara bırakılacak en önemli miras olarak görelim, bu bilinçle hareket edelim.
Alman edebiyatçı, şair, oyun yazarı, siyasetçi ve doğa bilimci Johann Wolfgang von Goethe’nin (1749 – 1832) eşsiz eseri Faust, insanın bilgi ve güç arayışından ziyade kendi sınırlarıyla, arzuları ile vicdanı ve yaptığı seçimlerin sonuçlarıyla yüzleşmesini, kendi sınırlarını aşmaya çalışırken hangi bedelleri ödediğini çok iyi göstermektedir. Gelecek kuşaklara bırakılacak en temel kültürel ve ahlaki miraslardan biri de Türkçedir. Türk olmak, Türk kimliğini taşımak ve onu gelecek kuşaklara yaşayarak, yaşatarak aktarmak, bütün değerleri ve idealleriyle Avrupa’nın çöküşüne tanıklık eden bir neslin farklı kültürler içinde kendi kimliklerini bulmalarına da yardımcı olacaktır.
Kaynaklar:
1) Şan, Mustafa K.- Tzampaz, Salich. „Asimilasyonculuk Sonrası Dönemde Asimilasyonculuk“. Akademik İncelemeler Dergisi 16 / 2 (Ekim 2021): 64-81. https://doi.org/10.17550/akademikincelemeler.931028
2) Daşçı, Semra. “Doğu’nun Kaşifi Alexandre-Gabrie[ Dccamps”. Sanat Dergisi (Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi). 9 (2006). 142-156. (Bazı indekslerde 2006 olarak da kayıtlara geçmektedir) https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/28882







